Autorka: dr Anna Dzierżan
Zmiany w zakresie prawa oświatowego, które zostały wdrożone w 2022r. znacząco wpłynęły na formułę uzyskiwania kolejnego stopnia awansu zawodowego przez nauczycieli. Aktualne przepisy wskazują na dwa stopnie awansu: nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany, natomiast okres tzw. przejściowy umożliwia uzyskanie wyższego stopnia także nauczycielowi kontraktowemu, który uzyskał taki status na podstawie poprzedniego stanu prawnego, tym samym do roku 31.08.2027 będzie on jeszcze funkcjonował wyłącznie w odniesieniu do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego.
Awans zawodowy nauczycieli podlega regulacjom wskazanym w Ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 986, z dnia 24 lipca 2024 r.) oraz w aktach wykonawczych.
Rozporządzenia jako akty wykonawcze, regulujące uzyskiwanie stopnia nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego to:
- Rozporządzenie MEiN z dnia 6 września 2022 r w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz.U.2022, poz. 1914);
- Rozporządzenie MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz.U.2022, poz. 1822).
Aktualną procedurę uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli dodatkowo regulują przepisy przejściowe zapisane w treściach artykułów od 8. do 12. ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, a także w ustawy z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw.
Na podstawie ww. przepisów, kolejne stopnie awansu, mogą uzyskiwać nauczyciele, którzy kroczą tzw. nową ścieżką, czyli nie odbywają stażu w ramach nauczycielskich oświatowych procedur awansowych, a o ich awansie decydują okres zatrudnienia, posiadanie oceny pracy uzyskanej w roku składania dokumentów do odpowiedniego organu (prowadzącego lub nadzorującego, w zależności od stopnia awansu). Niezbędnym warunkiem jest także spełnienie wymagań kwalifikacyjnych lub egzaminacyjnych oraz pozytywne przejście postępowania egzaminacyjnego lub kwalifikacyjnego, zakończonego odpowiednią decyzją administracyjną.
Umożliwienie uzyskanie stopnia awansu nauczycielowi kontraktowemu reguluje poprzedni stan prawny, który opiera się o zapisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1762), ogłoszonej w 2021 roku. Podstawowym aktem wykonawczym jest dla tych nauczycieli Rozporządzenie MEN z dnia 26 lipca 2018 w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 2200).
Nauczyciele, którzy do dnia 31 sierpnia 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, lecz do tego dnia nie uzyskali stopnia nauczyciela mianowanego, stopień nauczyciela mianowanego uzyskują według przepisów dotychczasowych (art. 10 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2022 r.).
Nauczyciele kontraktowi starający się o status nauczyciela mianowanego, muszą spełnić na wstępie warunki:
- zatrudnienie w szkole/przedszkolu nie później niż do 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć;
- umowa o pracę zgodnie z kwalifikacjami w wymiarze co najmniej ½ etatu;
- uzyskanie stopnia nauczyciela kontraktowego;
- przepracowanie w szkole co najmniej dwóch latod dnia nadania stopnia awansu nauczyciela kontraktowego;
- przedłożenie wniosku o rozpoczęcie stażu do dyrektora szkoły/przedszkola w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia zajęć wraz z planem rozwoju zawodowego uwzględniającym wymagania zapisane w rozporządzeniu o awansie z 2018 r (§ 7).
Obecnie, staż realizowany przez nauczycieli kontraktowych, zgodnie z własnym planem rozwoju zawodowego, na podstawie przepisów przejściowych został skrócony z 2 lat i 9 miesięcy do 1 roku i 9 miesięcy.
Nauczyciele kontraktowi, którzy w dniu 1 września 2022 r. posiadali co najmniej dziesięcioletni okres pracy w szkole oraz nie rozpoczęli stażu na stopień nauczyciela mianowanego przed dniem 1 września 2022 r., mogą ubiegać się o uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego po odbyciu stażu trwającego 9 miesięcy(art. 10 ust. 2a ustawy z 5 sierpnia 2022 r.). W tym przypadku nauczyciele sami podejmują decyzję, czy chcą odbyć staż w wymiarze skróconym do 9 miesięcy, czy tak jak pozostali nauczyciele w wymiarze 1 roku i 9 miesięcy. Uprawnieni nauczyciele mogą, ale nie muszą skorzystać z przysługującego mu uprawnienia, a posiadanie co najmniej dziesięcioletniego okresu pracy w szkole nie jest obwarowane wymiarem tego zatrudnienia.
Na podstawie Rozporządzenia o awansie z 2018 r. (§ 7. 1.) nauczyciel kontraktowy ubiegający się o awans na stopień nauczyciela mianowanego w okresie odbywania stażu powinien w szczególności:
1. uczestniczyć w pracach związanych z realizacją zadań dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych i innych statutowych zadań szkoły oraz wynikających z potrzeb szkoły i środowiska lokalnego;
2) doskonalić kompetencje w związku z wykonywanymi obowiązkami zwłaszcza w zakresie kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym uczniów szczególnie uzdolnionych;
3) prowadzić zajęcia w obecności opiekuna stażu w wymiarze co najmniej4 godzin w roku szkolnym oraz dyrektora szkoły w wymiarze co najmniej jednej godziny w okresie stażu oraz omawiać je z osobą, w której obecności zajęcia zostały przeprowadzone;
4) przeprowadzić co najmniej 2 godziny zajęć otwartych dla nauczycieli szkoły, w której odbywa staż, oraz dokonać ich ewaluacji, w obecności, w miarę możliwości, nauczyciela-doradcy metodycznego w zakresie tych zajęć.
Nauczycielowi kontraktowemu odbywającemu staż dyrektor szkoły przydziela spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych opiekuna.
Zadaniem opiekuna stażu jest udzielanie nauczycielowi pomocy, w szczególności w przygotowaniu i realizacji w okresie stażu planu rozwojuzawodowego nauczyciela oraz opracowanie projektu oceny dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu, który jest podstawą dokonania oceny dorobku zawodowego przez dyrektora szkoły/przedszkola.
Po realizacji określonego przepisami stażu, nauczyciel składa dyrektorowi szkoły sprawozdanie z realizacji planu rozwoju zawodowego, uwzględniające efekty jego realizacji dla nauczyciela i szkoły, w terminie 7 dni od dnia jego zakończenia.
Po zakończeniu stażu i przedstawieniu sprawozdania z planu rozwoju zawodowego dyrektor wystawia nauczycielowi ocenę dorobku zawodowego za okres stażu w ciągu 21 dni od dnia złożenia dyrektorowi tego sprawozdania.
Aby, dokonać ostatecznej oceny dorobku zawodowego nauczyciela dyrektor szkoły zapoznaje się z projektem oceny opracowanym przez opiekuna stażu, zasięgnięciu opinii rady rodziców, uwzględnia stopień realizacji planu rozwoju zawodowego. Rada rodziców powinna przedstawić swoją opinię w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o dokonywanej ocenie dorobku zawodowego nauczyciela, ale jeśli nie przedstawi tej opinii, to nie wstrzymuje postępowania uzyskania oceny dorobku zawodowego za okres stażu.
Ocena dorobku zawodowego nauczyciela, którą wystawia dyrektor, może być pozytywna lub negatywna, jest sporządzana na piśmie i zawiera uzasadnienie oraz pouczenie o możliwości wniesienia odwołania.Od oceny dorobku zawodowego nauczycielowi służy odwołanie do organu sprawującego nadzór pedagogiczny w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania, a organ ten rozpatruje odwołanie w terminie do 21 dni. Ocena dorobku zawodowego nauczyciela ustalona przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest ostateczna.
Nauczyciel uzyskując ocenę, może skompletować dokumentację, w celu rozpoczęcia postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego. Dokumentacja obejmuje wniosek oraz załączniki: kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe, kopię aktu nadania stopnia kontraktowego, poświadczone przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem. Kolejnym dokumentem, który nauczyciel dołącza do wniosku w oryginale jest zaświadczenie dyrektora szkoły o wymiarze zatrudnienia nauczyciela oraz nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w dniu wydania zaświadczenia, a także w okresie odbywania stażu, ze wskazaniem wszystkich szkół, w których nauczyciel odbywał staż, dacie zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego i dacie złożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji tego planu, przyczynach wydłużenia okresu stażu oraz zaliczenia dotychczas odbytego stażu w przypadkach określonych przerw w stażu, ze wskazaniem podstawy prawnej odpowiednio wydłużenia albo zaliczenia okresu stażu oraz okresu nieobecności w pracy lub niepozostawania w stosunku pracy. W zestawie niezbędnych dokumentów są także kopie: sprawozdania z realizacji planu rozwojuzawodowego oraz oceny dorobku zawodowego za okres stażu, poświadczone przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem.
Skompletowane dokumenty nauczyciel składa w roku kalendarzowymuzyskania pozytywnej oceny dorobku zawodowego do organu prowadzącego szkołę/placówkę oświatową (odpowiednio adresatem jest: prezydent/ starosta/ burmistrz/wójt).
Po wpłynięciu wniosku o podjęcie postępowania egzaminacyjnego, organ prowadzący jest obowiązany przeprowadzić jego analizę formalną wraz z dołączoną do niego dokumentacją. Jeżeli dokumentacja nie spełnia wymagań formalnych, nauczycielowi wskazuje się szczegółowo stwierdzone braki i wzywa się go do ich usunięcia w terminie 14 dni od dniaotrzymania wezwania wraz z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania.
Jeśli dokumentacja spełnia wymagania ustawowe, wówczas organ prowadzący powiadamia nauczyciela o terminie i miejscu przeprowadzenia egzaminu, na co najmniej 7 dni przed datą posiedzenia komisji.
W trakcie postępowania komisja egzaminacyjna zapoznaje się z oceną dorobku zawodowego i sprawozdaniem z realizacji planu rozwoju zawodowego oraz przeprowadza egzamin, składający się z 3 części), podczas którego nauczyciel:
1) prezentuje dorobek zawodowy;
2) prezentuje swoją wiedzę i umiejętności, w szczególności przez:
a) zaproponowanie rozwiązania wskazanego przez komisję problemu związanego z wykonywaną pracą, z uwzględnieniem praktyki szkolnej, aktualnej wiedzy i przepisów prawa,
b) wykonanie zadania z użyciem narzędzi multimedialnych;
3) odpowiada na pytania członków komisji dotyczące wymagań niezbędnych do uzyskania stopnia albo stopnia nauczyciela mianowanego.
Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego przez nauczyciela kontraktowego obejmują zapisy rozporządzenia o awansie przedstawione w § 7. 2. tj.
1) uzyskanie pozytywnych efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej na skutek wdrożenia działań mających na celu doskonalenie pracy własnej i podniesienie jakości pracy szkoły, (…);
2) umiejętność rozpoznawania potrzeb rozwojowych uczniów i uwzględniania ich w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej;
3) umiejętność wykorzystania w pracy metod aktywizujących ucznia;
4) umiejętność dokonywania ewaluacji własnej pracy i wykorzystywania jej wyników do doskonalenia warsztatu pracy;
5) umiejętność dzielenia się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego;
6) umiejętność uwzględniania w pracy problematyki środowiska lokalnego oraz współczesnych problemów społecznych i cywilizacyjnych;
7) umiejętność posługiwania się przepisami prawa dotyczącymi odpowiednio oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich, w zakresie funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał staż;
8) umiejętność korzystania w pracy, zwłaszcza w trakcie prowadzonych zajęć, z narzędzi multimedialnych i informatycznych.
Warunki uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego na podstawie ścieżki awansu nauczyciela kontraktowego:
- spełnienie wymagań kwalifikacyjnych;
- zrealizowanie stażu w odpowiednim wymiarze;
- posiadanie pozytywnej oceny za okres stażu;
- zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną, podczas którego sprawdza się spełnianie wymagań wynikających z § 7.2. rozporządzenia o awansie z 2018.
Odwołanie od decyzji w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, zarówno nadającej stopień, jak i odmawiającej nadania stopnia, wnosi się do organu odwoławczego, którym jest organ sprawujący nadzór pedagogiczny lub kurator oświaty. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu prowadzącego.
Nauczyciel, który nie zdał egzaminu może ponownie złożyć wniosek o podjęcie postępowania egzaminacyjnego, po odbyciu na swój wniosek i za zgodą dyrektora,dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy. Nauczyciel kontraktowy może przystąpić ponownie do egzaminu tylko 1 raz w tej samej szkole.
Nauczyciel kontraktowy, który zdał egzamin w okresie lipiec-sierpień (lub od początku roku do końca sierpnia), zostanie przekwalifikowany na stopień nauczyciela mianowanego z dniem 1 września danego kalendarzowego, natomiast ten, który zdał egzamin w okresie listopad grudzień, zostanie przekwalifikowany z dniem 1 stycznia następnego roku kalendarzowego.
Tyle informacji podstawowych w kwestii awansu nauczyciela kontraktowego, a w następnej części znajdzie się opis procedury awansu nauczyciela początkującego na stopień nauczyciela mianowanego.
Ciąg dalszy nastąpi…