Autorka: dr Anna Dzierżan
Aktualne przepisy dotyczące awansu zawodowego umożliwiają zdobycie statusu nauczyciela dyplomowanego wskazując na dwie ścieżki:
1 – tzw. „stara ścieżka” – na podstawie przepisów z 2018 roku, dla nauczycieli ze stopniem awansu nauczyciela mianowanego, gdzie zakończenie tej ścieżki jest związane z podejściem do postępowania kwalifikacyjnego nauczycieli, którzy zdecydują się na złożenie dokumentacji do organu nadzorującego, najpóźniej w ciągu 3 lat od uzyskania pozytywnej oceny dorobku zawodowego;
2 – tzw. „nowa ścieżka”, w której nauczyciel mianowany decydujący się na uzyskanie stopnia nauczyciela dyplomowanego podlegając przepisom z 2022 r. w sprawie awansu zawodowego nauczycieli.
Awans zawodowy w tym przypadku podlega regulacjom wskazanym w Ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 986, z dnia 24 lipca 2024 r.) ze zm. oraz w głównych aktach wykonawczych dot. tego obszaru: Rozporządzeniu MEiN z dnia 6 września 2022 r w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz.U.2022, poz. 1914) i Rozporządzeniu MEiN z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie oceny pracy nauczycieli (Dz.U.2022, poz. 1822) ze zm.
Na podstawie ww. przepisów, czyli tzw. nowej ścieżki, nauczyciel mianowany nie odbywa stażu, jednak musi spełnić określone prawem warunki w ramach ubiegania się o status nauczyciela dyplomowanego. O awansie decydują tu: posiadanie pełnych kwalifikacji, fakt posiadania stopnia nauczyciela mianowanego, moment jego uzyskania, przepracowanie w szkole co najmniej 5 lat i 9 miesięcy jako nauczyciel mianowany, posiadanie co najmniej bardzo dobrej oceny pracy uzyskanej w ostatnim roku przed złożeniem dokumentacji do organu nadzorującego, uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej, która na podstawie dokonanej analizy dorobku zawodowego nauczyciela i przeprowadzonej rozmowy, sprawdza spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących realizowania zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty oraz ich efektów, zgodnych ze wskazaniami zawartymi w rozporządzeniu o awansie, ostatecznie potwierdzony odpowiednią decyzją administracyjną.
Nauczyciel mianowany spełniający wymagania kwalifikacyjne określone Rozporządzeniem MEiN z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. z 2023, poz. 2101) ze zm., zatrudniony jest w placówce systemu oświaty na stanowisku nauczyciela do prowadzenia określonych przedmiotów lub zajęć. Aby okres zatrudnienia liczony był do czasu wymaganego awansem zawodowym, czyli 5 lat i 9 miesięcy, angaż nauczycielski musi obejmować co najmniej 0,5 etatu.
Dla nauczycieli, którzy posiadają stopień naukowy doktora lub przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole w Rzeczypospolitej Polskiej prowadzili zajęcia w szkole za granicą – okres przepracowania w zawodzie nauczyciela może trwać 4 lata i 9 miesięcy. Na podstawie przepisów przejściowych dla nauczycieli, którzy zdobyli stopień nauczyciela mianowanego odbywając staż jako nauczyciele kontraktowi okres ten może trwać krócej. Jeśli nauczyciel odbywał staż jako nauczyciel kontraktowy trwający 2 lata i 9 miesięcy, wówczas okres minimalny przepracowania jako nauczyciel mianowany upoważniający do podjęcia działań proceduralnych na stopień nauczyciela dyplomowanego wynosi 3 lata i 9 miesięcy. Analogicznie – jeśli staż nauczyciela kontraktowego wynosił 1 rok i 9 miesięcy lub 12 miesięcy, to okres ten wynosi 4 lata i 9 miesięcy.
Do okresu stanowiącego podstawę przepracowania jako nauczyciel mianowany wlicza się okres dotychczasowego zatrudnienia na stanowisku nauczyciela także w innej placówce oświatowej, niż nauczyciel obecnie jest zatrudniony (szkole/ przedszkolu/ placówce), w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, ale nie dłuższy niż 3 lata. Natomiast nie wlicza się okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwającej nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego.
Zgodnie z aktualnym rozporządzeniem o awansie (§ 7. 1.)nauczyciel mianowany zobowiązany jest do spełnienia wymagań dotyczących realizowania zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty, które obejmują:
- doskonalenie warsztatu pracy, w tym w zakresie stosowania technologii informacyjnej i komunikacyjnej, oraz pogłębianie wiedzy i umiejętności w celu podnoszenia jakości pracy szkoły;
- umiejętność dzielenia się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami, w tym przez prowadzenie:
a) zajęć otwartych, w szczególności dla nauczycieli odbywających przygotowanie do zawodu, lub
b) zajęć w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego lub innych zajęć dla nauczycieli;
3) umiejętność wykorzystywania w pracy metod aktywizujących ucznia oraz narzędzi multimedialnych i informatycznych sprzyjających procesowi uczenia się;
4) realizowanie co najmniej jednego z następujących zadań:
a) wykonywanie zadań mentora, opiekuna praktyk pedagogicznych, społecznego kuratora sądowego, egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej, rzeczoznawcy do spraw podręczników, konsultanta Centrum Edukacji Artystycznej, wolontariusza wykonującego świadczenia na rzecz stowarzyszenia lub innej organizacji, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły, instruktora harcerstwa lub innych zadań służących podniesieniu jakości pracy szkoły lub wykonywanych na rzecz dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub zagrożonych wykluczeniem społecznym,
b) opracowanie i wdrożenie innowacji lub działań dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych związanych z oświatą, w tym podejmowanie działań w ramach realizowanego w szkole eksperymentu pedagogicznego,
c) opracowanie podręcznika lub autorskiej pracy z zakresu oświaty lub rozwoju dziecka opublikowanej w czasopiśmie branżowym lub w formie innej zwartej publikacji,
d) prowadzenie cyklicznych zajęć szkoleniowych dla nauczycieli lub rodziców uczniów, o ile nie należą one do obowiązków nauczyciela, w tym z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość,
e) przeprowadzanie i analizowanie badań naukowych z zakresu oświaty, w szczególności związanych ze specyfiką i potrzebami szkoły, oraz wykorzystywanie wyników tych badań do podnoszenia jakości pracy szkoły.
W ostatnim roku pracy przed złożeniem wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego nauczyciel występuje do dyrektora szkoły z wnioskiem o dokonanie oceny jego pracy.
Ocena dokonywana jest zgodnie z aktualnym rozporządzeniem w sprawie oceny pracy nauczycieli, które przewiduje dokonywanie tej oceny według szczegółowych kryteriów i dokonywana jest za okres ostatnich 3 lat pracy przed dokonaniem tej oceny, z tym że do okresu tego nie wlicza się okresów usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy, trwających dłużej niż 3 miesiące.
W przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy lub przeniesienia do innej szkoły nauczyciela mianowanego, dyrektor szkoły dokonuje oceny pracy nauczyciela za okres dotychczasowej pracy w tej szkole, po uzyskaniu stopnia nauczyciela mianowanego, w terminie nie dłuższym niż 30 dni odpowiednio od rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy lub przeniesienia do innej szkoły.
Przy ocenie pracy nauczyciela brane są pod uwagę 12 szczegółowych kryteriów wskazanych w rozporządzeniu o ocenie pracy nauczyciela, a w toku oceniania dyrektor może zasięgnąć opinii:
- rady rodziców;
- samorządu uczniowskiego;
- doradcy metodycznego.
Jeśli ocena jest bardzo dobra lub wyróżniająca, to karta oceny pracy staje się jednym z dokumentów niezbędnych w toku postępowania kwalifikacyjnego.
Dokumentacja do postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego obejmuje wniosek zawierający imię (imiona) i nazwisko, datę urodzenia oraz adres do korespondencji nauczyciela; miejsce zatrudnienia i zajmowane stanowisko oraz podpis nauczyciela. Do wniosku nauczyciel dołącza: kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowepoświadczone przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem; kopię aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem; zaświadczenie dyrektora szkoły zawierające m.in. informację o wymiarze zatrudnienia nauczyciela i nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w okresie przepracowania niezbędnym do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego; kopię karty oceny pracyzawierającą ocenę, poświadczoną przez dyrektora szkoły za zgodność z oryginałem; opis i analizę sposobu realizacji wymagań, o których mowa w § 7 ust. 1, wraz ze wskazaniem w szczególności uzyskanych efektów, podpisane przez nauczyciela czytelnym podpisem. Przy czym opis i analiza jako dokument mają obejmować nie więcej niż 4 strony w formacie A4.
We wniosku nauczyciel może wskazać, aby w skład komisji kwalifikacyjnej wszedł przedstawiciel wskazanego przez niego związku zawodowego.
Nauczycielom, którzy złożą wnioski o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego do dnia 30 czerwcadanego roku, wówczas po przeprowadzeniu postępowania kwalifikacyjnego, organ nadzoru pedagogicznego (kurator oświaty) wydaje decyzję o nadaniu lub o odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w terminie do dnia 31 sierpnia danegoroku.
Nauczycielom, którzy złożą wnioski o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego do dnia 31 października danego roku, organ nadzorujący wydaje decyzję o nadaniu lub o odmowie nadania stopnia awansu zawodowego w terminie do dnia 31 grudnia danego roku.
W trakcie postępowania kwalifikacyjnego nauczyciel:
1) dokonuje prezentacji dorobku zawodowego;
2) odpowiada na pytania członków komisji kwalifikacyjnej dotyczące zrealizowanych zadań lub podjętych działań na rzecz oświaty oraz ich efektów w zakresie wymagań, o których mowa w § 7.
W trakcie rozmowy, o której mowa w ust. 1, zapewnia się nauczycielowi dostęp do aktów prawnych oraz umożliwia się dokonanie prezentacji dorobku zawodowego.
Każdy z członków komisji kwalifikacyjnej, po przedstawieniu przez nauczyciela dorobku zawodowego i przeprowadzonej rozmowie, ocenia spełnienie wymagań, o których mowa w § 7 ust. 1, przyznając łącznie za wszystkie wymagania punkty według skali od 0 do 10. Na podstawie liczby punktów przyznanych przez członków komisji kwalifikacyjnej oblicza się średnią arytmetyczną punktów. W przypadku gdy liczba członków komisji kwalifikacyjnej obecnych na posiedzeniu jest większa niż 3, odrzuca się jedną najwyższą i jedną najniższą ocenę punktową, z wyjątkiem przypadku gdy: 1) co najmniej dwie najwyższe oceny punktowe przyznane przez członków komisji kwalifikacyjnej są takie same; 2) wszyscy członkowie komisji kwalifikacyjnej przyznali takie same oceny punktowe.
Komisja kwalifikacyjna podejmuje rozstrzygnięcia w obecności co najmniej 2/3 składu swoich członków. Nauczyciel uzyskał akceptację komisji kwalifikacyjnej, jeżeli średnia arytmetyczna uzyskanych punktów wynosi co najmniej 7. Posiedzenie komisji kwalifikacyjnej jest protokołowane.
(stan prawny: czerwiec 2026)