Akademia Nauczyciela
Niepubliczna Placówka Doskonalenia Nauczycieli we Wrocławiu
SCENARIUSZ ZAJĘĆ
Cykl: Świat uczuć wokół nas
Radość i wdzięczność
I. METRYCZKA ZAJĘĆ
Temat: Radość i wdzięczność — świętowanie tego, co dobre
Czas trwania: 45 minut
Grupa: 6-latki, oddział przedszkolny/zerówka
Osoba prowadząca: nauczyciel wychowania przedszkolnego/pedagog szkolny
Podstawa programowa: Rozporządzenie MEN z dnia 14 lutego 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 356 ze zm.) — obszar IV Społeczny: wyrażanie pozytywnych emocji; obszar I Fizyczny: świętowanie sukcesów; kształtowanie postawy wdzięczności
II. CELE ZAJĘĆ
Cel główny
Rozwijanie u dzieci 6-letnich świadomości radości jako emocji, którą można aktywnie pielęgnować i wzmacniać, oraz kształtowanie postawy wdzięczności — umiejętności dostrzegania i doceniania dobra w codziennym życiu.
Cele szczegółowe
Po zakończeniu zajęć dziecko:
– rozpoznaje i nazywa różne odcienie radości: zadowolenie, podekscytowanie, duma, wdzięczność, zachwyt,
– rozumie, że radość można budować — przez zwracanie uwagi na dobre rzeczy, a nie tylko czekanie na wielkie wydarzenia,
– wymienia co najmniej trzy rzeczy, za które jest wdzięczne w swoim życiu,
– rozróżnia radość własną od radości dzielonej z innymi — rozumie, że wspólna radość jest intensywniejsza,
– stosuje proste praktyki wdzięczności: dziennik radości, mówienie „dzięki” i „cieszę się z ciebie”,
– celebruje małe sukcesy swoje i rówieśników bez umniejszania ich i bez przesadnego porównywania się,
– rozumie związek radości z relacjami — dobre chwile z innymi są źródłem trwałej radości.
III. WPROWADZENIE MERYTORYCZNE
Radość jest emocją, która — w odróżnieniu od złości, strachu i smutku — jest rzadko tematem omawianych zajęć wychowawczych. Pozytywna psychologia wykazała, że aktywne kultywowanie radości i wdzięczności ma wymierny wpływ na dobrostan psychiczny, odporność na stres i jakość relacji społecznych. Dzieci, które uczą się dostrzegać dobre chwile i wyrażać wdzięczność, wykazują wyższy poziom optymizmu i lepiej radzą sobie z trudnymi momentami.
Wdzięczność różni się od grzeczności — powiedzenia „dzięki” w odpowiednim momencie. Jest stanem świadomego dostrzegania dobra otrzymanego od innych lub od życia. Dzieci 6-letnie są zdolne do prostych praktyk wdzięczności, jeśli są one konkretne i zakorzenione w codziennym doświadczeniu. Zajęcia te nie mają być uroczyste — mają być autentyczne i radosne.
Uważamy na dzieci, które przeżywają aktualnie trudne sytuacje rodzinne i mogą mieć problem z wymyśleniem, za co są wdzięczne. Wdzięczność za małe rzeczy — za słońce, za smaczny obiad, za kolegę, który pożyczył kredkę — jest równie wartościowa. Żadna radość nie jest zbyt mała.
IV. ŚRODKI DYDAKTYCZNE I MATERIAŁY
Środki dydaktyczne
– plakat z twarzą wyrażającą radość,
– pacynka,
– puszka, pudełko lub worek „Radości” — do wrzucania karteczek z dobrymi chwilami,
– gotowy Dziennik Radości — mały zeszyt lub składana broszura dla każdego dziecka,
– piłeczka lub kolorowy kamień — do podawania w kręgu wdzięczności,
– nagranie radosnej, energicznej muzyki do tańca celebracji.
Materiały do zajęć twórczych
– karteczki w kształcie słońca, serduszka lub gwiazdki — do wpisywania dobrych rzeczy dnia,
– kredki, mazaki i złoty brokat lub naklejki gwiazdek do ozdobienia Dziennika Radości,
– szablony „Dziękuję” — kartki do wręczenia komuś ważnemu.
V. METODY I FORMY PRACY
Zajęcia łączą metodę refleksyjną — krąg wdzięczności i tworzenie dziennika radości; metodę aktywizującą — taniec celebracji i gra w odcienie radości; metodę ekspresji twórczej — ozdabianie dziennika i rysowanie dobrej chwili; oraz metodę rozmowy kierowanej — omawianie pojęcia wdzięczności. Formy pracy: aktywność frontalna w kręgu, praca indywidualna, krótkie aktywności ruchowe.
VI. PRZEBIEG ZAJĘĆ
Uwaga dla prowadzącego: zajęcia o radości mają być lekkie, ciepłe i pełne energii. Pozwól sobie na autentyczną radość i spontaniczność — dzieci zarażają się nastrojem nauczyciela.
▶ FAZA 1: CO TO JEST RADOŚĆ? (8 minut)
Aktywność 1. Emilka tańczy! (0–3 min)
Emilka – pacynka wchodzi tańcząc i śmiejąc się. Dzieci odgadują: „Co czuje Emilka?”. Emilka mówi: „Dziś jest wyjątkowy dzień! Bo postanowiłam być wdzięczna za wszystko, co dobre!”. Nauczyciel pyta: „Czy wiecie, co to znaczy być wdzięcznym? Za co wy jesteście wdzięczni?”. Krótka, spontaniczna rozmowa bez oceniania.
Wskazówka: Emilka tym razem jest wyraźnie w dobrym nastroju — to sygnał dla grupy, że te zajęcia będą lżejsze. Wejście przez taniec ustawia radosny ton całych zajęć.
Aktywność 2. Odcienie radości (3–8 min)
Nauczyciel pokazuje, że radość ma wiele twarzy. Zadaje pytania, a dzieci wstają lub siadają: „Kto czuje podekscytowanie przed urodzinami?”, „Kto zna dumę, gdy coś się uda?”, „Kto czuł zachwyt, widząc coś pięknego?”, „Kto poczuł wdzięczność, gdy ktoś pomógł?”. Nauczyciel zapisuje słowa na tablicy: podekscytowanie, duma, zachwyt, wdzięczność. „To wszystko są kolory radości!”
▶ FAZA 2: KRĄG WDZIĘCZNOŚCI (12 minut)
Aktywność 3. Trzy dobre rzeczy (8–20 min)
Dzieci siedzą w kręgu. Nauczyciel trzyma kolorowy kamień lub piłeczkę. Każde dziecko, gdy dostaje kamień, mówi jedną rzecz, za którą jest dziś wdzięczne — może to być cokolwiek: „Za pizzę na obiad”, „Za Zosię, bo mi pożyczyła gumkę”, „Za to, że dzisiaj jest słońce”. Nauczyciel wzmacnia każdą odpowiedź: „Ale piękna mała rzecz!”, „Zosia pewnie się ucieszy, jak jej powiecie.” Bez oceniania — każda wdzięczność jest dobra.
Wskazówka: Krąg wdzięczności to technika wywodząca się z pozytywnej psychologii (Martin Seligman). Regularne stosowanie jej — choćby raz w tygodniu — wykazuje wpływ na dobrostan dzieci. Warto zaproponować nauczycielowi, by zrobił z niego stały element życia klasy.
Aktywność 4. List wdzięczności (20–25 min)
Każde dziecko dostaje szablon kartki „Dziękuję”. Zadanie: narysuj lub napisz, do kogo chcesz tę kartkę wysłać i za co im dziękujesz. Może to być mama, tata, kolega, pani z przedszkola, a nawet ulubiona zabawka. Nauczyciel pyta chętne dzieci, kto jest odbiorcą ich kartki i pomaga sformułować treść. Kartki są zabierane do domu jako praca domowa — wręczyć wybranej osobie.
Wskazówka: Wyrażanie wdzięczności przez rysunek lub pismo wzmacnia jej przeżycie. Zadanie domowe: wręczyć kartkę. Nawet jeśli nie wszystkie dzieci je wykonają — intencja jest wartościowa.
▶ FAZA 3: DZIENNIK RADOŚCI I TANIEC CELEBRACJI (17 minut)
Aktywność 5. Mój Dziennik Radości (25–33 min)
Każde dziecko dostaje mały zeszyt lub broszurkę — Dziennik Radości. Nauczyciel tłumaczy: „To jest wasz Dziennik Radości. Kiedy wydarzy się coś dobrego — narysujcie lub wpiszcie to tutaj. Za tydzień, za miesiąc, za rok — będziecie mogli zobaczyć, ile dobrych chwil mieliście!”. Dzieci ozdabiają okładkę złotym brokatem, gwiazdkami i naklejkami. Na pierwszej stronie rysują lub piszą jedną dobrą rzecz z dzisiejszego dnia.
Wskazówka: Dziennik wdzięczności to prosta, udowodniona naukowo praktyka dobrostanu psychicznego. Dla dzieci formą jest rysunek. Warto zaproponować rodzicom, by wspierali dziecko w prowadzeniu dziennika w domu.
Aktywność 6. Taniec celebracji (33–37 min)
Nauczyciel włącza radosną muzykę. „Tańczymy — świętujemy to, że jesteśmy razem, że ten dzień był dobry, że każdy z nas jest wyjątkowy!”. Dzieci tańczą swobodnie. Po tańcu krótkie ćwiczenie: każde dziecko robi śmieszny taniec przez 5 sekund — z wolą śmiechu. Śmiech jest celebrowany i akceptowany.
Wskazówka: Radość wyrażona ruchem i śmiechem wzmacnia doświadczenie emocjonalne. Śmieszny taniec obniża samokrytycyzm i buduje atmosferę zabawy bez oceniania — co jest ważnym elementem bezpiecznej grupy.
▶ FAZA 4: ZAMKNIĘCIE — RADOŚĆ JEST W MAŁYCH RZECZACH (8 minut)
Aktywność 7. Skrzynka Radości (37–42 min)
Każde dziecko dostaje małą karteczkę w kształcie słońca lub serduszka. Rysuje lub pisze na niej jedną dobrą chwilę z dzisiejszych zajęć i wrzuca do Skrzynki Radości stojącej w sali. Nauczyciel mówi: „Kiedy w sali będzie szaro — otworzymy skrzynkę i przypomnimy sobie, co dobrego mamy.”
Wskazówka: Skrzynka Radości może stać się stałym elementem sali — dzieci regularnie wrzucają do niej karteczki, a raz w tygodniu nauczyciel losuje kilka i czyta głośno. To prosty, skuteczny rytuał dobrostanu.
Aktywność 8. Podsumowanie i barometr (42–45 min)
Emilka żegna się: „Radość to nie tylko wielkie święta. Radość jest też w małej kredce, w ciepłej zupie, w uśmiechu kolegi. Uważajcie na te małe radości — one są wszędzie!”. Barometr emocji: karteczki z nastrojem dnia przyklejane na tablicę.
VII. KRYTERIA OBSERWACJI I EWALUACJI
Prowadzący obserwuje, czy dziecko wymienia odcienie radości inne niż samo słowo radość, czy uczestniczy w kręgu wdzięczności — nawet milcząco lub przez gest, czy ozdabia Dziennik Radości z zaangażowaniem oraz czy tańczy z grupą lub przynajmniej obserwuje z uśmiechem.
Pytania ewaluacyjne dla prowadzącego
– Które dziecko miało trudność z wymyśleniem, za co jest wdzięczne?
– Jak dzieci reagowały na krąg wdzięczności — z autentycznym zaangażowaniem czy z rutynowym nie wiem?
– Czy atmosfera zajęć była wyraźnie lżejsza niż poprzednich?
VIII. DOSTOSOWANIA DLA DZIECI ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI
Dziecko przeżywające trudny czas w domu
Nie naciskamy na deklarację radości. Wdzięczność za małe rzeczy — ciepłe miejsce, smaczne jedzenie, klasa — jest równie cenna. Jeśli dziecko milczy w kręgu — akceptujemy to bez komentarza.
Dziecko z tendencją do perfekcjonizmu
Podkreślamy, że w Dzienniku Radości nie ma złych wpisów. Każda radość, nawet mała, jest poprawna. Unikamy hierarchizowania odpowiedzi w kręgu.
Dziecko z trudnościami ruchowymi
Taniec celebracji może być wykonany siedząc — ruch rąk, kołysanie, klaskanie. Nikt nie musi stać ani skakać.
Dziecko nadmiernie wycofane
Akceptujemy bierną obserwację jako formę uczestnictwa. Zachęcamy do ozdabiania Dziennika — to forma wyrażenia siebie bez słów.
IX. LITERATURA I PODSTAWY PRAWNE
Fredrickson B.L., Positivity. Top-Notch Research Reveals the Upward Spiral That Will Change Your Life, Crown, New York 2009.
Kucewicz K., Jak rozmawiać z dzieckiem o emocjach i lęku, Wydawnictwo Zwierciadło, Warszawa 2022.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego (Dz.U. 2017 poz. 356 ze zm.).
Seligman M.E.P., Pełnia życia. Nowe spojrzenie na kwestię szczęścia i dobrego życia, Media Rodzina, Poznań 2011.
Siegel D.J., Payne Bryson T., Pożycz mi mózg! Jak kształtować umysł dziecka, Media Rodzina, Poznań 2013.
Akademia Nauczyciela — Niepubliczna Placówka Doskonalenia Nauczycieli we Wrocławiu